Zarządzanie kryzysowe w gminie Szczucin

W dniu 22 sierpnia 2007 r. weszła w życie ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (Dz. U. Nr 89, poz. 590). Rozwiązania przyjęte w nowej ustawie o zarządzaniu kryzysowym mają pomóc w przygotowaniu do przeciwdziałania skutkom zdarzeń o znacznych rozmiarach, z którymi nie mogą skutecznie radzić sobie pojedyncze podmioty i służby, a wymagane jest działanie skoordynowane.
Podstawowe zagadnienia, które reguluje ustawa, to:

  • organy właściwe w sprawach zarządzania kryzysowego,
  • zadania organów administracji rządowej i samorządowej w sprawach zarządzania kryzysowego,
  • zasady działania w dziedzinie zarządzania kryzysowego,
  • zasady finansowania zadań zarządzania kryzysowego.

W ustawie zostały sformułowane pojęcia i definicje nie istniejące do tej pory w polskim prawie. Należą do nich:

1. Zarządzanie kryzysowe – to działalność organów administracji publicznej będąca element kierowania bezpieczeństwem narodowym, która polega na:

  • zapobieganiu sytuacjom kryzysowym,przygotowaniu do przejmowania nad nimi kontroli w drodze zaplanowanych działań,
  • reagowaniu w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowych,
  • odtwarzaniu infrastruktury lub przywracaniu jej pierwotnego charakteru.

2. Sytuacja kryzysowa – to sytuacja będąca następstwem zagrożenia i prowadząca w konsekwencji do zerwania lub znacznego naruszenia więzów społecznych, przy równoczesnym poważnym zakłóceniu w funkcjonowaniu instytucji publicznych, jednak w takim stopniu, że użyte środki niezbędne do zapewnienia lub przywrócenia bezpieczeństwa nie uzasadniają wprowadzenia stanów nadzwyczajnych, o których mowa w art. 228 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (stan klęski żywiołowej, wyjątkowy i wojenny).Definicja ta wskazuje, że możemy mieć do czynienia z takimi sytuacjami powstałymi w wyniku zagrożenia, których skutki mogą być bardzo niekorzystne, jednak dla których niezbędne środki do zapewnienia lub przywrócenia bezpieczeństwa nie uzasadniają wprowadzenia żadnych z możliwych stanów nadzwyczajnych.

3. Infrastruktura krytyczna – to systemy oraz wchodzące w ich skład, powiązane ze sobą funkcjonalnie obiekty, w tym obiekty budowlane, urządzenia, instalacje, usługi kluczowe dla bezpieczeństwa państwa i jego obywateli oraz służące zapewnieniu sprawnego funkcjonowania organów administracji publicznej, a także instytucji i przedsiębiorców.
Infrastruktura krytyczna obejmuje systemy:

  • zaopatrzenia w energię i paliwa,
  • łączności i sieci teleinformatycznych,
  • finansowe,
  • zaopatrzenia w żywność i wodę,
  • ochrony zdrowia,
  • transportowe i komunikacyjne,
  • ratownicze,
  • zapewniające ciągłość działania administracji publicznej,
  • produkcji, składowania, przechowywania i stosowania substancji chemicznych i promieniotwórczych, w tym rurociągi substancji niebezpiecznych.


4. Ochrona infrastruktury krytycznej – to zespół przedsięwzięć organizacyjnych realizowanych w celu zapewnienia funkcjonowania lub szybkiego odtworzenia infrastruktury krytycznej na wypadek zagrożeń, w tym awarii, ataków oraz innych zdarzeń zakłócających jej prawidłowe funkcjonowanie.

5. Planowanie cywilne - całokształt przedsięwzięć organizacyjnych, polegających na opracowywaniu planów, w tym planów reagowania kryzysowego i programów mających na celu optymalne wykorzystanie dostępnych sił i środków w sytuacjach kryzysowych oraz w czasie stanów nadzwyczajnych i w czasie wojny, w zakresie zapobiegania sytuacjom kryzysowym, przygotowania do przejmowania nad nimi kontroli, reagowania w sytuacjach kryzysowych oraz odtwarzania infrastruktury i przywracania jej pierwotnego charakteru oraz planowanie w zakresie wspierania Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w razie ich użycia oraz planowanie wykorzystania Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej do realizacji zadań z zakresu zarządzania kryzysowego.

6. Narodowy System Pogotowia Kryzysowego (NSPK) – to realizowane przez organy administracji rządowej oraz Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej zadania i procedury mające na celu zapobieganie sytuacjom kryzysowym, przygotowanie do przejmowania nad nimi kontroli w drodze zaplanowanych działań oraz reagowanie w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowych.

Nadzwyczajne zagrożenie życia, zdrowia, mienia ludzi i środowiska wywołane silami natury lub działalnością człowieka narasta we współczesnych czasach ponieważjest ono m. in. także pochodną postępu cywilizacyjnego. Sytuacja ta wymaga podjęcia przez odpowiednie władze (lokalne, wojewódzkie i centralne) i służby, działań adekwatnych do rozmiaru zagrożenia i jego rodzaju. Większości wypadków (katastrof) jako zdarzeń losowych nie da się uniknąć – możliwe jest jednak ograniczenie częstotliwości ich występowania oraz skutków i strat jakie one powodują. Ograniczenie skutków nadzwyczajnych zagrożeń jest możliwe poprzez działania: zapobiegawcze (techniczne i nietechniczne) przed zdarzeniem i ratownicze (organizacyjno – techniczne) w trakcie zdarzenia. Sprawne reagowanie jest podstawowym warunkiem skuteczności podejmowanych działań ratowniczych. Wymaga to opracowania i wdrożenia kompleksowego Planu Zarządzania Kryzysowego obecnie na wszystkich szczeblach administracji państwowej. Do niedawna określenie "skażenie środkami chemicznymi, promieniotwórcze czy biologiczne" kojarzyło się wyłącznie z okresem wojny i użyciem broni masowego rażenia. Mało rozpowszechnione były pojęcia związane ze skażeniami w okresie pokoju, powiązane z masowym uświadomieniem społeczeństwa o możliwości ich wystąpienia, skutkach jakie mogą wywołać oraz sposobach zabezpieczenia i ich likwidacji. Rozwój przemysłu od początku związany był ze wzrostem potencjalnego zagrożenia związanego z toksycznymi środkami. Skażenia przemysłowe, niosące wielkie zagrożenie przede wszystkim dla życia i zdrowia ludzi mogą wystąpić na skutek awarii urządzeń, katastrofy kolejowej, drogowej, powietrznej lub morskiej. Awarie produkcyjne mogą być też skutkiem oddziaływania czynników zewnętrznych np. klęsk żywiołowych.
Pożary i powodzie mogą być powodem uszkodzenia obiektów lub urządzeń przemysłowych. Burze i inne zjawiska atmosferyczne mogą powodować awarie systemów energetycznych, środków komunikacji i łączności.Najczęstszą przyczyną występowania katastrof są błędy popełnione przez ludzi. Do podstawowych czynników wpływających na błędne dzianie człowieka należy zaliczyć: lekkomyślność, pośpiech, brak odpowiedniej wiedzy i umiejętności przewidywania, nieprzestrzeganie technologii i procedur, niedostateczne wyposażenie w aparaturę kontrolno-pomiarową oraz brak należytego nadzoru.
Zgodnie z ustawą z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym na poszczególnych poziomach administracji publicznej opracowane są plany reagowania kryzysowego (art. 5 ust. 1).ązek podjęcia działań w zakresie zarządzania kryzysowego spoczywa na tym organie właściwym w zakresie zarządzania kryzysowego, który pierwszy otrzymał informację o wystąpieniu zagrożenia. Organ ten niezwłocznie informuje o zaistniałym zdarzeniu organy odpowiednio wyższego i niższego szczebla, przedstawiając jednocześnie swoją oceną sytuacji oraz informację o zamierzonych działaniach. (art. 21).
Plan reagowania kryzysowego wprowadza się do realizacji w przypadku powstania na terenie gminy zagrożeń i zdarzeń kryzysowych które mogą zagrażać życiu ludności, mieniu lub środowisku i do ich zapobieżenia lub usunięcia wymagają zaangażowania znacznych sił. Decyzję o uruchomieniu działań reagowania kryzysowego na szczeblu gminy oraz powołaniu gminnego zespołu zarządzania kryzysowego podejmuje Burmisttrz.

Przedmiotem planu zarządzania kryzysowego jest określenie struktury i zasad organizacyjnych oraz instytucji i zespołów odpowiedzialnych za funkcjonowanie gminy w sytuacjach kryzysowych oraz realizację zadań mających na celu złagodzenie ewentualnych skutków zdarzenia, przywracanie i odtwarzanie warunków bytowania po zdarzeniu. Określa i definiuje funkcje i zakresy odpowiedzialności związane z okresami zapobiegania, przygotowania, prowadzenia działań i odtwarzania, związane z katastrofami naturalnymi, technicznymi i innymi zagrożeniami powodującymi sytuację kryzysową.

Celem „Gminnego Planu Zarządzania Kryzysowego Gminy Szczucin ” jest zapewnienie systemowego, skoordynowanego i efektywnego reagowania gminy na zdarzenia kryzysowe oraz określenie potencjalnych rodzajów zagrożeń mogących wystąpić na terenie gminy, a także funkcji poszczególnych organów zapewniających właściwe prowadzenie działań głównie w zakresie odpowiedzialności dotyczącej kierowania i nadzoru, łączności, ostrzegania i alarmowania, informowania ludności, ewakuacji ludności, pomocy medycznej i ochrony zdrowia, pomocy społecznej, porządku publicznego i oceny szkód.Ma on za zadanie umożliwić Burmistrzowi Miasta i Gminy Szczucin sprawne kierowanie akcją ratunkową oraz realizację procedur i programów reagowania a także likwidację skutków wystąpienia klęski żywiołowej.

Treść planu odniesiono do:


1.Stanów klęsk żywiołowych będących następstwem:

awarii technicznej - rozumianej jako gwałtowne, nieprzewidziane uszkodzenie lub zniszczenie obiektu budowlanego, urządzenia technicznego, lub systemu urządzeń technicznych powodujące przerwę w ich użytkowaniu lub utratę właściwości/

katastrofy naturalnej- rozumianej jako zdarzenie związane z działaniem sił natury w szczególności wyładowania atmosferyczne, silne wiatry, intensywne opady atmosferyczne, długotrwałe występowanie ekstremalnych temperatur, osuwiska ziemi, pożary, susze, powodzie, zjawiska lodowe na rzekach oraz jeziorach i zbiornikach wodnych, masowe występowanie szkodników chorób roślin i zwierząt albo chorób zakaźnych ludzi albo też działanie innego żywiołu. Katastrofą naturalną lub awarią techniczną może być również zdarzenie wywołane działaniem terrorystycznym.

2. Etapów reagowania kryzysowego

  • zapobieganie
  • planowanie
  • reagowanie
  • odbudowa

W planie zawarte są opisy między innymi następujących zagadnień:

  • charakterystyki gminy
  • potencjalnych zagrożeń rozumianych jako wystąpienie klęski żywiołowej
  • prognozowane skutki wystąpienia zagrożenia
  • źródła informacji o zagrożeniach
  • jakie zadania funkcyjne zostały wyodrębnione
  • komu została powierzona koordynacja i wykonanie tych zadań
  • w jaki sposób koordynowana będzie realizacja różnych zadań funkcyjnych
  • baza sił i środków przewidziana do wykorzystania w fazie reagowania
  • schemat łączności przewodowej i bezprzewodowej.


Plan określa udział w działaniach związanych z sytuacjami kryzysowymi podmiotów, które na co dzień realizują swoje zadania ustawowe w zakresie ochrony ludności. Jest podstawowym dokumentem określającym zasady prowadzenia działań ratowniczych na obszarze gminy.

Plan jest dokumentem określającym i uwzględniającym także wszystkie możliwe podmioty mogące uczestniczyć w działaniach w sytuacji kryzysowej, które w codziennej działalności nie realizują zadań z zakresu ochrony ludności jak np. specjalistów z różnych dziedzin, służby komunalne itd.

W zarządzaniu kryzysowym można wyróżnić następujące fazy: zapobieganie sytuacjom kryzysowym, przygotowanie do przejmowania nad nimi kontroli w drodze zaplanowanych działań, reagowanie w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowych i po zdarzeniu kryzysowym odtwarzanie infrastruktury lub przywrócenie jej do pierwotnego charakteru. Działania w fazach zapobiegania i przygotowania realizują grupy robocze gminnego zespołu reagowania o charakterze stałym tj. Grupa planowania cywilnego i Grupa monitorowania, prognoz i analiz. Grupy te stanowią Gminne Centrum Zarządzania Kryzysowego będące komórką organizacyjną urzędu .

W fazie zapobiegania zespoły te podejmują działania :


redukujące i eliminujące prawdopodobieństwo wystąpienia sytuacji kryzysowej,
uprzedzające, mające na celu ograniczenie skutków sytuacji kryzysowej,

W fazie przygotowania zespoły podejmują działania:

planistyczne dotyczące sposobów reagowania na czas wystąpienia sytuacji kryzysowej,
mające na celu powiększenie zasobów sił i środków niezbędnych do efektywnego reagowania,

Działania w fazach reagowania i odbudowy realizuje gminny zespół reagowania w pełnym składzie grup roboczych o charakterze stałym i czasowym w urzędzie w trybie ciągłym z zapewnieniem zmianowej pracy osób wchodzących w ich skład.

W fazie reagowania gminny zespół podejmuje działania:

  • polegające na dostarczeniu pomocy poszkodowanym,
  • hamujące rozwój występujących zagrożeń,
  • ograniczające straty i zniszczenia.

W fazie odbudowy zespół prowadzi działania:

  • mające na celu przywrócenie zdolności reagowania,
  • mające na celu odbudowę zapasów służb ratowniczych,
  • mające na celu odtworzenie kluczowej dla gminy infrastruktury technicznej telekomunikacyjnej, energetycznej, paliwowej , transportowej i dostarczania wody.


Odtwarzanie jest wczesnym etapem odbudowy. Działania realizowane na tym etapie ograniczają się do przywrócenia funkcjonowania systemów niezbędnych do życia. Działania te prowadzone są niekiedy równocześnie z działaniami reagowania i mają charakter krótkoterminowy. Odtwarzanie obejmuje: ocenę szkód, pomoc finansową, pomoc rzeczową /materialną/, zapewnienie poszkodowanej ludności podstawowych warunków do przetrwania. Pozyskiwanie pomocy z zewnątrz następuje w wypadku, gdy lokalne gminne siły i środki oraz zasoby okażą się niewystarczające do przeprowadzenia skutecznych działań reagowania i likwidacji skutków
.