Miasto i Gmina Szczucin-strona oficjalna Urządu Miasta i Gminy w Szczucinie

• Kwerenda archiwalno-historyczna

Stolica gmina — Szczucin w okresie od ok. 1780 do 1935 posiadała prawa miejskie, dlatego też po roku 1990 używała swojego dawnego herbu przedstawiającego godło z herbu szlacheckiego Strzemię. Pozostałe wioski gminy, w dawnym zaborze austriackiego stanowiły jednowioskowe gminy i od roku 1785 miały prawo do tzw. pieczęci rustykalnej. Z tego prawa z całą pewnością skorzystały wszystkie wioski obecnej gminy Szczucin. Niektóre z tych miejscowości mogły używać swoich znaków napieczętnych do roku 1930. W porównaniu z innymi rejonami Podkarpacia są one niepowtarzalne i często odzwierciedlają historię, charakter i legendy dotyczące poszczególnych wiosek. Niewykluczone, że od II połowy XVIII do roku 1848 (do uwłaszczenia chłopów), właściciele poszczególnych majątków ziemskich na obszarze wchodzącym w skład obecnej gminy używali indywidualnych pieczęci, celem uwierzytelniania wewnętrznych dokumentów.
Chodzi o tzw. pieczęcie dominalne, noszące najczęściej herb właściciela wsi, na które wyrażały zgodę władze austriackie od 1773 roku. Niestety działania wojenne I i II wojny światowej spowodowały, że do dnia dzisiejszego nie zachowało się zbyt wiele wizerunków tych pieczęci.
Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 roku w użyciu był tylko herb państwowy, chociaż do 1930 roku tolerowano stare pieczęcie i herby gminne. W kancelariach niektórych majątków ziemskich w międzywojennej Polski, w tym w woj. krakowskiego, do którego należała gmina Szczucin, jako część powiatu dąbrowskiego stosowane były herby rodowe właścicieli.
Jednak gmina to nie tylko jej stolica — Szczucin, ale i pozostałe sołectwa. Mieszkańcy każdego z nich powinni utożsamiać się z gminnym herbem, flagą i pieczęcią. Projektując herb gminy należy uwzględnić: oczekiwania wspólnoty samorządowej, podstawowe kanony heraldyczno-weksylologiczne, jak i wyniki badań archiwalno-historycznych.

Poszukiwania (kwerenda) objęły zachowane źródła heraldyczne, jak i archiwalne dotyczące:

Symboliki powiatu wiślickiego od 1340 do 1795 roku oraz powiatu dąbrowskiego po roku 1998.
Symboliki samorządowej gmin i gromad z XIX i XX wieku.
Zabytków heraldyki rycerskiej (szlacheckiej) na ziemi nozdrzeckiej do 1939 roku.
Zabytków heraldyki kościelnej i cerkiewnej obecnej na terenie gminy od średniowiecza do I poł. XX wieku.
Paraheraldycznej symboliki związanej z folklorem i kulturą Krakowiaków Wschodnich
Charakterystycznych cech krajoznawczo-przyrodniczych gminy Szczucin.


Powiat wiślicki nigdy w historii nie posiadał swoich symboli. Powiat dąbrowski od roku 2002 do 2007 używał herbu wielopolowego (zob. Rys. 1). W czerwcu 2007 roku Rada Powiatu Dąbrowskiego przyjęła nowy wzór herbu powiatowego (zob. Rys. 2).
Po roku 1785 jednowioskowe gminy w Galicji miały prawo używać swoich pieczęci. W większości używanych do roku 1930 pieczęci widniał znak napieczętny. Pieczęcie większości z sołectw Gminy Szczucin do dnia dzisiejszego nie zachowały się. Przy opracowaniu symboli gminy Szczucin mógł być brany pod uwagę dawny miejski herb lub pieczęć miasteczka Szczucin, które prawa miejskie posiadało od lat 80. XVIII wieku do roku 1935. Oryginalne wizerunki herbu miejskiego do dnia dzisiejszego nie zachowały się. Zachowane odciski pieczęci miejskich z lat 1830 — 1926 przedstawiają godło z herbu Strzemię, którym pieczętowali się przedstawiciele rodu Chwalibogów. Chwalibogowie najprawdopodobniej wystarali się o powtórną lokację Szczucina jako miasta między 1779 i 1786 rokiem. Pierwszy przywilej lokacyjny, albo nie został zrealizowany albo nie uzyskał potwierdzenia władz austriackich po roku 1772. Najstarszą zachowaną pieczęcią znajdującą się w zbiorach Biblioteki Czartoryskich w Krakowie jest odcisk pieczęci przyłożony do dokumentu z roku 1830 (właścicielami miasteczka była już rodzina hr. Husarzewskich. Kolejne odciski pieczęci przyłożone są do kilkudziesięciu dokumentów z lat 1886 — 1912 (zob. Rys. 3). W czasie I wojny światowej używany był już inny wzór pieczęci Gminy Szczucin. Na reprodukcji odcisk pieczęci przyłożonej do dokumentu z 26 czerwca 1917 roku (zob. Rys. 4). Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, używany był kolejny wzór pieczęci gminy Szczucin. Na reprodukcji odcisk pieczęci przyłożonej do dokumentu z 5 maja 1926 roku (zob. Rys. 5). Po zdegradowaniu Szczucina do statusu sołectwa w roku 1935 herb miasteczka przedstawiającego strzemię używano w sposób nieoficjalny. Po uchwaleniu ustawy o samorządzie lokalnym z marca 1990 roku. Gmina Szczucin ponownie zaczęła używać dawnego herbu miejskiego. W praktycznym użyciu były co najmniej trzy wzory tegoż herbu (zob. Rys. 6a, Rys. 6b i Rys. 6c).Przedstawione wyżej wizerunki pieczęci miasteczka i gminy Szczucin oraz ostatnio używane wzory herbu gminnego były podstawą do opracowania nowego projektu herbu.

Większość wiosek gminy Szczucin od 2 połowy XIII wieku do roku 1848 należała do dóbr rycerskich (szlacheckich). Poniżej przedstawiono herby wspomnianych rodów: Ogończyk (Powała), którym pieczętował się Mikołaj ze Smęgorzowa w XIV w. i Niedrzwiccy w wieku XVI (zob. Rys. 7). Od końca XIV do połowy XVI wieku właścicielami Szczucina (części) byli: Klemens Jelitko z Mokrska i jego spadkobiercy, którzy przyjęli nazwisko Pacanowski i pieczętowali się herbem Jelita (zob. Rys. 8). Kolejne rody, które zaznaczyły swoją obecność w Szczucinie i okolicy: Przyłuscy w XVI w. herbu Sulima (zob. Rys. 9); Chlewiccy w XVI w. herbu Odrowąż (zob. Rys. 10); Bonerowie na przełomie XVI i XVII wieku herbu Bonarowa (zob. Rys. 11); Nieco dłużej bo Ok. 100-120 lat były obecne na ziemi szczucińskiej dwa rody: Stradomscy (w XVII i w 1 poł. XVIII w.), którzy pieczętowali się herbem Prus I (zob. Rys. 12) i Miklaszewscy (od 1 ćwierci XVII do połowy XVIII wieku) herbu Ostoja (zob. Rys. 13). Należące do nich klucz dóbr szczucińskich wykupili około połowy XVIII wieku potężni Małachowscy herbu Nałęcz (zob. Rys. 14), którzy byli właścicielami dóbr do roku 1779. Od nich na krótko przejęli dobra Chwalibogowie, ale zdążyli „załatwić” Szczucinowi status miejski i nadać mu swój własny herb Strzemię (zob. Rys. 15). W latach 90. XVIII wieku majątki ich przejęli Husarzewscy herbu własnego, czyli Husarzewski (zob Rys. 16). W ich rękach Szczucin i dobra szczucińskie były praktycznie do śmierci Eleonory z hr. Husarzewskiej ks. Lubomirskiej w roku 1940. Jednak za ostatnich właścicieli dóbr szczucińskich należy uznać książąt Lubomirskich herbu Szreniawa bez krzyża (zob. Rys. 17), którzy władali majątkami szczucińskimi do roku 1945
Na terenie gminy Szczucin występują tylko jedna parafia, która powstała w okresie średniowiecza i znajduje się ona właśnie w Szczucinie jej patronem jest św. Maria Magdalena. Ze względu na fakt, iż Szczucin jako miasteczko w przeszłości herbu., wizerunek patronki: św. Marii Magdaleny nie może być brany pod uwagę przy projektowaniu herbu gminnego.

Symbolika związana z folklorem i kulturą Krakowiaków Wschodnich nie była bana pod uwagę przy projektowaniu herbu gminnego, ze względu na fakt, iż w przeszłości Szczucin posiadał herb miejski.

Ze względu na fakt, iż Szczucin posiadał w przeszłości herb miejski, dlatego przy projektowaniu herbu gminy nie brano pod uwagę jej charakterystycznych cech krajobrazowo-przyrodniczych.

Użyte w projektach herbu, flagi i baneru gminy Szczucin barwy mają znaczenie symboliczne. Z barwami tymi należy wiązać (obok symboliki chrześcijańskiej) inne znaczenia, m.in.: cnoty i cechy charakteru, ciała niebieskie, kamienie szlachetne, metale i żywioły:
1. Złoto (żółcień) symbolizuje Boski majestat, objawienie Ducha Świętego, glorię zmartwychwstania, szlachetność, wspaniałomyślność, życzliwość, Słońce, topaz, złoto i światło.
2. Srebro (biel) to symbol czystości, uczciwości i lojalności oraz pokory, a także Księżyca, perły, srebra, wody i pokoju.
3. Czerwień to barwa krwi Odkupiciela, symbol Syna Bożego oraz Boskiego pomazańca (króla). Oznacza też miłość, dzielność, poświęcenie i żarliwość. Jest barwą Marsa, rubinu, ognia i wojny.
4. Błękit jest barwą Matki Bożej, nieba, wiary, prawdy, lojalności, wierności, stałości, Wenus, szafiru, miedzi i powietrza.
5. Zieleń symbolizuje sprawiedliwych i wybranych, nowe życie, nadzieję, żywotność, obfitość, zdrowie i piękno. Jest barwą Merkurego, szmaragdu i rtęci.
6. Purpura (fiolet) jest barwą Zbawiciela, Boga Ojca, symbolem męczeństwa i pokuty, dobroci, hojności, mądrości, dumy i umiarkowania. Przypisuje się ją Jowiszowi, ametystowi, cynie i chmurom.
7. Czerń to symbol śmierci, żałoby, smutku, piekła, nocy, ołowiu i Ziemi.
8. Rzadko lub bardzo rzadko stosowane w heraldyce i weksylologii, barwy pomocnicze — barwy naturalne: brąz, oranż (pomarańczowy), popielaty (szary) oraz kolor cielisty (barwa ciała), nie posiadają uniwersalnej symboliki.

Arnold Stanisław, Terytoria plemienne w ustroju administracyjnym Polski piastowskiej (w. XII—XIII), [w:] Prace Komisji dla Atlasu Historycznego Polski, z. 1-2, Kraków 1927.
Bata Artur, Lawera Hanna, Szczucin i ziemia szczucińska, Krosno 1999.
Boniecki Adam, Herbarz Polski, t. I-XVI, Warszawa 1899-1912
Buczek Kazimierz, Z badań nad strukturą terytorialną Polski wczesnośredniowiecznej [w:] Studia Historyczne t. 13, 1970.
Buczek Kazimierz, Ziemie polskie przed tysiącem lat, Wrocław 1960.
Chomicki Antoni, Herby miast i ziem polskich, Warszawa 1939.
Długosz Joannis, Liber Beneficiorum Dioecesis Cracoviensis, t. 1 —3, Kraków 1864.
Drelicharz Wojciech, Piech Zenon [pod. red.], Współczesna heraldyka samorządowa i jej problemy, Kraków 2000.
Dudziński Paweł, Alfabet heraldyczny, Warszawa 1997.
Gail Tadeusz, Herby szlacheckie Polski porozbiorowej, Gdańsk 2005.
Gail Tadeusz, Herby szlacheckie Rzeczpospolitej Obojga Narodów, Gdańsk 2003.
Gail Tadeusz, Polskie rody szlacheckie i ich herby, Białystok 2000.
Głowacki Kazimierz [pod. red.], Historyczne miasta regionu sandomiersko-kieleckiego XIII-XX w., Kielce 2001.
Godło i barwa Polski Samorządowej, Warszawa 1998.
Górzyński Sławomir, Kochanowski Jerzy, Herby szlachty polskiej, Warszawa 1990
Gromnicki Tadeusz, Świętopietrze w Polsce, Kraków 1908.
Gumowski Marian, Zbiór pieczęci miejskich. Kartoteka pieczęci i herbów miejskich w układzie alfabetycznym [sygn. 1464–1493], Biblioteka Muzeum Czartoryskich w Krakowie.
Kiryk Feliks, Ruta Zygmunt, Dąbrowa Tarnowska. Zarys dziejów miasta i powiatu, warszawa-Kraków 1974.
Kulikowski Andrzej, Heraldyka szlachecka, Warszawa 1990.
Wrocław-Warszawa-Kraków 1968.
Ładogórski Tadeusz, Studia nad zaludnieniem Polski XIV wieku, Wrocław1958.
Maurowicz-Urbańska Helena, Lustracja województwa sandomierskiego 1789, Wrocław 1968.
Niesiecki Kacper, Herbarz Polski, t. I-X, Lipsk 1839-1846.
Ochmański W., Lustracja województwa sandomierskiego 1564-1565, Wrocław 1963.
Oprawko H., Schuster K., Lustracja województwa sandomierskiego 1660-64, Wrocław 1977.
Ostrowski J., Tablice odmian herbowych Chrzońskiego, Warszawa 1909.
Ostrowski J., Księga herbowa rodów polskich, Warszawa 1897 — 1906, t. 1 – 2.
Pałucki Władysław [pod. Red.], Województwo sandomierskie w drugiej połowie XVI wieku,; [w:] Atlas Historyczny Polski, Warszawa 1993
Paprocki Bartosz, Herby rycerstwa polskiego, wyd. K.J. Turowski, Kraków 1858.
Pawiński Adolf, Polska w XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; Małopolska t. 3, Warszawa 1886.